YOK OLAN MEDENİYET
Bu hafta, BARDOF (Barida Dağcılık ve Fotoğrafçılık) Kulübü üyeleri ile Isparta’nın Yalvaç İlçesine giderek, antik dönem çağının en önemli merkezlerinden birisi olan Pisidia Antiokheia Antik Kentini birlikte gezip gördüğümüz önemli detayları siz değerli okuyucularımızla paylaşmak istiyorum.
Gezimizin ve araştırmamızın ilk durağı olan Pisidia Antiokheia Antik Kenti, ardından kuşbakışı bütün bölgeye hakim olan (Ay Tanrısı) Tanrı Men Tapınağı ve İlçenin en gözde mekanı, merkezi olan Tarihi Çınaraltı’nda yorgunluk çaylarını yudumlayarak günümüzü yani turumuzu tamamlamış olduk.
Gelelim çok bilinmeyen dikkat çekici detaylara…
Göller bölgesinin eski çağdaki adı Pisidia’dır … Antiokheia ise bu bölgenin başkentidir… Bu bölge tarih boyunca Roma ve Pisidia medeniyetine başkentlik yapmıştır…
Pisidia Antiokheia Antik Kenti, Akdeniz, Ege ve İç Anadolu bölgelerinin kesiştiği Göller Yöresi’nde Isparta İline bağlı Yalvaç İlçesinin yaklaşık 1 km kuzeydoğusunda bulunmaktadır.
Aziz Paulus’un ziyaret edip Hristiyanlığı yaydığı yerler Hristiyan inancında hac merkezi kabul edilmektedir. Bu nedenle Pisidia Antiokheia’da bulunan St. Paul Kilisesi de hac merkezlerinden biridir. Her yıl binlerce hristiyan hacı olmak için buraya gelmektedir. Hristiyanlıkta bir makam olan metropolit, yani bölgenin baş papazı buradaki sarayında oturmuştur. O nedenle hristiyanlık için de bu bölge dini merkez olmuştur.
M.Ö 3. YY. da kurulan bu kent 7. YY. la kadar Roma ve Bizans dönemi dini merkez olmaya devam etmiştir. Arapların bölgeyi istila etmesiyle kent yıkıma uğramış, hatta yakılmış ve yıllarca bu yangının sürmesi nedeni ile Araplar tarafından “ Yanık Antiokheia “ adı ile anılmıştır. ..
Eski Roma ve Helenistik dönemin bıraktığı bütün yapıların, Bizans döneminde tuğla ve kerpiçten yapılar yapılarak, Arapların verdiği hasarlar ve 2008’e kadar bilinçsiz halkın taş ocağı olarak kullanması, kentin orijinal yapısında bir çok kayba ve tahribata neden olmuştur.
1920- 1924 yılları arasında Amerikalıların yaptığı kazılardan yaklaşık 56 yıl sonra 1980 yıllarından itibaren Müze Müdürlüğü başkanlığında kazılar yapılmıştır. Nihayet 2008 yılında SDÜ Arkeoloji Hocası Prf. Dr. Mehmet Özhanlı Pisidia Antiokheia Antik Kent kazısını üstlenerek , günümüze kadar sistemli ve düzenli bir şekilde öğrencileri ile birlikte kazı çalışmalarına devam ediyorlar. Bölge yaklaşık 116 yıldır aralıklarla kazı çalışmalarının sürdüğü antik bir kenttir.
Kent, Eski Roma ve Helenistik dönemde, İstanbul ile kıyaslanabilecek şekilde bir şehirdir ve Metropoldür. O dönemde Roma ile kardeş şehir niteliğinde olduğu bilinmektedir. Bunun nedeni ise Roma yedi tepe üzerinde, ve buna paralel İstanbul’da yedi tepe üzerinde ve Pisidia Antiokheia’ da yedi tepe üzerinde kurulmuş bir yerleşkedir. Bütün mahalle isim ve ölçüleri Roma ile aynıdır. Bu bölgenin vatandaşları, Roma’daki vatandaşlar ile eşit haklara sahiptirler. Bu bölgeden Roma’ya giden senatörler olduğu da tarihi kayıtlardan bilinmektedir.
Şehrin ana giriş kapısı batıda bulunmaktadır. Şehrin kuzeyinde ise ihtişamlı görünen Su Kemerleri, Nympheum, Hamam, Palestra gibi yapı kalıntıları mevcuttur. Merkezinde ise Tiyatro, Tiberius Alanı, Propylon ve Augustus Tapınağı yer almaktadır. Bölgeden çıkarılan o döneme ait heykel vb. eserler Yalvaç Müzesinde sergilenmektedir.
Tarihi mekanların içinde gezerken, yaşanılan dönemleri gözünüzde canlandırmak, zamanda yolculuk yapma hissini vermesi açısından harika bir duygu. Her karış toprağı sanat ve tarih kokan Anadolu’muzun zenginliğinin tahrip edilmesine göz yummak yerine, korumak çok daha güzel olacaktır. Bu çerçevede kamuoyu ve toplum çıkarları çerçevesinde araştırmalarımıza aralıksız devam edeceğiz.
Bir sonraki yazıya yine Yalvaç İlçemizde bulunan Ay Tanrısı “Tanrı Men” i ve Tarihi Çınaraltı’nı sizlerle paylaşacağım.
Sevgiyle, esen kalın.
HABER ARAŞTIRMA / Şenay Külcü Günay
KAYNAK: Pisidia Antiokheia Antik Kenti’nin her ayrıntısını bizlere aktaran rehberimiz SDÜ Arkeoloji Öğrencisi Amin Namazlı’ya katkılarından dolayı BARDOF ekibi olarak teşekkür ediyorum. Yine sizlere aktardığım bilgilerde İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü kaynaklarından da faydalandığımı da belirtmek istiyorum.
